INSTRUKCJA
Czym jest Jasnopis?
Jasnopis to aplikacja, która mierzy poziom trudności tekstu. Nie wymaga instalowania żadnego dodatkowego oprogramowania ani wiedzy informatycznej czy lingwistycznej.

Jakie teksty mierzyć Jasnopisem?

    • w języku polskim
    • o długości minimum 100 wyrazów
    • niemające charakteru artystycznego (zwłaszcza poetyckiego)

Jasnopis oprócz wyników łatwych do interpretacji podaje także informacje przydatne bardziej zaawansowanym użytkownikom. O nich możesz przeczytać w dalszej części instrukcji.

Korzystanie z Jasnopisu w wersji podstawowej jest bezpłatne. Jedyne ograniczenie dotyczy długości tekstu – może on liczyć maksymalnie 3600 znaków.

UWAGA: Ze względów bezpieczeństwa nie zalecamy używania Jasnopisu do analizowania dokumentów poufnych oraz zawierających dane wrażliwe.
Okno aplikacji
Okno aplikacji ma dwa widoki: Tekst i Wyniki.

Żeby zbadać kolejną treść, skorzystaj z opcji Wprowadź kolejny tekst do analizy. Dopóki nie zlecisz analizy kolejnego tekstu, będziesz mieć dostęp do poprzednich wyników (klikając Zobacz wyniki ostatniej analizy).

W widoku Tekst zobaczysz dwie sekcje:

    • Co sprawdzamy? (po lewej) – wybierz sposób wprowadzania tekstu do analizy (wklej lub wpisz tekst lub prześlij dokument*).
    • Pole do wprowadzania tekstu (po prawej) – tu wprowadź swój tekst. Wygląd tego pola zależy od tego, który sposób wprowadzania tekstu wybierzesz.
Pod opcjami wprowadzania tekstu znajduje się przycisk do ustawień zaawansowanych.

Widok Wyniki pojawi się po przeanalizowaniu tekstu. Zawiera trzy sekcje:

    • Statystyki (po lewej) – tu zobaczysz klasę trudności tekstu (w skali od 1 do 7) i jej skrótową charakterystykę. Kliknij przycisk Rozwiń listę, by zapoznać się ze szczegółowymi danymi statystycznymi dotyczącymi badanego tekstu.
    • Obszar prezentacji tekstu (po prawej) – wyświetla tekst z zaznaczonymi fragmentami, które mogą sprawić kłopot odbiorcy.
    • Legenda – zawiera wyjaśnienia oznaczeń stosowanych w obszarze prezentacji tekstu.

Żeby zbadać następny tekst, skorzystaj z opcji Wprowadź kolejny tekst do analizy.

Wyniki będą dostępne, dopóki nie zlecisz analizy kolejnego tekstu. Aby je zobaczyć, kliknij Zobacz wyniki ostatniej analizy.

* Opcja dostępna w abonamencie.
Praca z programem w podstawowej konfiguracji
W jaki sposób możesz przekazać tekst do analizy?
Jeśli wybierzesz opcję Wprowadź tekst, to w polu po prawej stronie możesz wpisać tekst z klawiatury lub wkleić tekst skopiowany z jakiegoś dokumentu.

Jeśli wybierzesz opcję Prześlij dokument*, to w polu po prawej stronie pojawi się okienko z napisem Wybierz plik z dokumentem i ikoną lupy. Kliknij ten przycisk, znajdź na swoim komputerze tekst, który chcesz sprawdzić za pomocą Jasnopisu, i wybierz go. Nazwa wybranego pliku pojawi się w okienku.

* Opcja dostępna w abonamencie.
Jak uruchomić Jasnopis?
Po wprowadzeniu tekstu – wpisaniu/wklejeniu tekstu lub wybraniu pliku – kliknij przycisk Analizuj tekst. Jasnopis rozpocznie badanie, a postępy jego prac zobaczysz na pasku postępu.
Wynik i jego interpretacja
Po zakończeniu analizy w widoku Wyniki w sekcji Statystyki zobaczysz informację o klasie trudności tekstu.

Będzie ona podana w dwóch formach:

    • w formie graficznej – na podziałce przypominającej skalę temperatury lub wysokości na mapach fizycznych (im dłuższy jest pasek, a kolor bliższy czerwonemu, tym tekst jest trudniejszy);
    • w formie liczbowej – jako liczba całkowita z przedziału 1-7.

Wynik liczbowy należy interpretować zgodnie z informacjami z poniższej tabeli:

    Klasa Opisowe etykiet Orientacyjnie wymagane wykształcenie odbiorcy
    1 Tekst dziecinie łatwy Klasy 1-3 szkoły podstawowej
    2 Tekst bardzo łatwy Klasy 3-6 szkoły podstawowej
    3 Tekst łatwy, zrozumiały dla przęcietnego Polaka Klasy 7-8 szkoły podstawowej
    4 Tekst nieco trudniejszy, zrozumiały dla osób z wykształceniem średnim lub mających duże doświadczenie życiowe Liceum
    5 Tekst trudniejszy, zrozumiały dla ludzi wykształconych Studia licencjackie/inżynierskie
    6 Tekst trudny w odbiorze dla przeciętnego Polaka Studia magisterskie
    7 Tekst bardzo skomplikowany, fachowy, którego zrozumienie może wymagać wiedzy specjalistycznej Doktorat lub specjalizacja w dziedzinie, której dotyczy tekst
Dodatkowe wskazówki podawane przez Jasnopis
W widoku Wyniki w obszarze prezentacji tekstu zobaczysz tekst z wyróżnionymi akapitami, zdaniami lub słowami. Wyjaśnienia do tych oznaczeń znajdziesz w Legendzie.

Szczegółowy opis wyróżnień:

    • Czerwone litery
      oznaczają fragment wyraźnie trudniejszy na tle całego tekstu, czyli o wskaźniku mglistości* większym o cztery lub więcej punktów niż wskaźnik ten obliczony dla całego tekstu.
    • Pomarańczowe litery
      oznaczają fragment trochę trudniejszy na tle całego tekstu, czyli o wskaźniku mglistości* większym o co najmniej dwa, ale nie większym niż cztery od wskaźnika obliczonego dla całego tekstu.
    • Jeśli najedziesz myszką na dowolny fragment akapitu, to wyświetli się jego indeks mglistości (FOG-Base).
    • Szare tło
      oznacza bardzo długie zdanie mające ponad 20 wyrazów.
    • Podkreślenia
      oznaczają wyrazy trudne**. Po najechaniu na nie kursorem zobaczysz informację o potrzebie zmiany („Spróbuj zamienić na łatwiejsze słowo”) lub proponowane synonimy. Uwaga: sprawdzaj, czy podpowiedzi są poprawne – Jasnopis może się mylić.

* Tego, jak oblicza się wskaźnik mglistości (Fog Index) i jak się go interpretuje, możesz dowiedzieć się z dalszej części tej instrukcji. Do oznaczania trudniejszych fragmentów tekstu wykorzystywany jest indeks mglistości oparty na formach bazowych słów (FOG: Formy hasłowe).
** Wyrazy, które Jasnopis uznaje za trudne, mają w formie podstawowej co najmniej cztery sylaby i jednocześnie nie występują na listach wyrazów uznanych przez nas za łatwe, tzn. nie są to wyrazy należące do 5 tys. wyrazów najczęściej występujących w polskich tekstach ani nie są to wyrazy o dużym tzw. prawdopodobieństwie subiektywnym – por. J. Imiołczyk (1987).
Dodatkowe statystyki podawane przez Jasnopis (dla bardziej dociekliwych użytkowników)
Jeżeli interesują Cię szczegółowe statystyki tekstu przeanalizowanego przez Jasnopis albo chcesz poznać stopień trudności tego tekstu obliczony za pomocą innych wzorów, to kliknij przycisk Rozwiń listę znajdujący się w sekcji Statystyki. Po jego kliknięciu wyświetlone zostaną informacje liczbowe odnoszące się do różnych językowych cech tekstu. Informacje te mają różny charakter i dlatego zostały podane w postaci kilku bloków.

Wskaźnik mglistości, czyli Fog Index. Indeks opracowany przez Roberta Gunniga wskazujący, ile lat edukacji potrzebujemy (w oryginalnej wersji – amerykańskiej), żeby zrozumieć dany tekst. Indeks mglistości wyliczany jest wg wzoru T=0,4×(Tw+Ts), gdzie Tw to średnia liczba wyrazów w zdaniu, a Ts to procent wyrazów trudnych (czyli dłuższych niż przeciętne w danym języku). W języku polskim przyjmuje się, że wyraz trudny ma cztery sylaby lub więcej (dla tekstów angielskich – trzy sylaby lub więcej).

Jasnopis oblicza trzy warianty indeksu mglistości:

    • FOG: Formy hasłowe (FOG-Base): w tym wariancie Jasnopis uznaje za wyrazy trudne te, których formy hasłowe mają cztery sylaby lub więcej (np. jeśli w tekście występuje wyraz „podmiotami”, nie traktujemy go jako trudny, bo jego forma hasłowa ma tylko dwie sylaby: pod-miot).
    • FOG: Formy tekstowe: w tym wariancie Jasnopis uznaje za wyrazy trudne te, których formy w tekście mają cztery sylaby lub więcej (w tym wariancie „podmiotami” zostanie potraktowana jako wyraz trudny).
    • FOG: Rzadkie hasłowe: w tym wariancie Jasnopis uznaje za wyrazy trudne te, których formy hasłowe mają cztery sylaby lub więcej (jak w pierwszym wariancie), z wyjątkiem wyrazów powszechnie znanych. Wyrazy powszechnie znane to wyrazy należące do 5 tys. wyrazów najczęściej występujących w polskich tekstach lub wyrazy o dużym tzw. prawdopodobieństwie subiektywnym – por. J. Imiołczyk (1987).

Indeks Pisarka, czyli współczynniki trudności tekstu wg liniowego (L w nazwie indeksu) wzoru Walerego Pisarka* oraz współczynniki trudności tekstu wg pierwotnego (nieliniowego: NL) wzoru Walerego Pisarka:

indeks Pisarka gdzie Tw to średnia liczba wyrazów w zdaniu, a Ts to procent wyrazów czterosylabowych lub dłuższych.


Każdy z tych współczynników obliczany jest w trzech wariantach analogicznych do wariantów indeksu mglistości:

    • L-Pisarek: Formy hasłowe,
    • L-Pisarek: Formy tekstowe,
    • L-Pisarek: Rzadkie hasłowe,
    • NL-Pisarek: Formy hasłowe,
    • NL-Pisarek: Formy tekstowe,
    • NL-Pisarek: Rzadkie hasłowe.

Tekst w liczbach podaje podstawowe dane statystyczne analizowanego tekstu:

    • Liczba akapitów – może być w pewnym sensie zawyżona, jeżeli tekst zawiera listy (punktowane lub numerowane). Akapitem jest dla Jasnopisu każdy fragment tekstu pomiędzy znakami akapitu/końca linii (w MS Word jest to znak ¶).
    • Liczba zdań – jest wyliczana na podstawie znaków interpunkcyjnych oraz znaków końca akapitu. Znaki interpunkcyjne oznaczające koniec zdania to kropka (z wyjątkiem kropki po skrótach lub liczbach), pytajnik oraz wykrzyknik**. Każdy fragment tekstu rozpoczynający się od nowego akapitu lub po znaku interpunkcyjnym oznaczającym koniec zdania i kończący się znakiem końca akapitu jest traktowany jako zdanie.
    • Liczba słów – dla Jasnopisu słowem jest każdy ciąg liter lub cyfr nierozdzielony spacją (odstępem) lub znakiem interpunkcyjnym (w tym łącznikiem)**. Na przykład w zdaniu: „To jest 4. wydanie słownika angielsko-polskiego.” Jasnopis wykryje 7 słów, a we frazie „pokój 4-osobowy” – trzy słowa. Symbole lub ciągi symboli typu: +, #, %, (+) nie są traktowane jako słowa.
    • Liczba słów trudnych – dla Jasnopisu słowa trudne to takie, których formy hasłowe mają cztery sylaby lub więcej i które nie są powszechnie znane, tzn. nie są to wyrazy należące do 5 tys. wyrazów najczęściej występujących w polskich tekstach ani nie są to wyrazy o dużym tzw. prawdopodobieństwie subiektywnym – por. J. Imiołczyk (1987).

Średnie długości jednostek tekstu – tutaj podajemy informacje o średniej długości słowa (wyrazu tekstowego), średniej długości zdania i średniej długości akapitu:

    • Średnia długość słowa – wynik dzielenia liczby wszystkich sylab, z których składa się tekst, przez liczbę wszystkich słów w tekście. Im średnia długość słowa jest większa, tym tekst jest trudniejszy w odbiorze.
    • Średnia długość zdania – wynik dzielenia liczby wszystkich słów w tekście przez liczbę zdań.
    • Średnia długość akapitu – wynik dzielenia liczby wszystkich słów w tekście przez liczbę akapitów.

Tekst w procentach:

    • Procent słów trudnych – iloraz liczby słów uznanych za trudne do całkowitej liczby słów w tekście razy 100%.
    • Procent rzeczowników – iloraz liczby wykrytych w tekście form rzeczowników do liczby wszystkich słów razy 100%. Jako rzeczowniki traktowane są też tzw. gerundia, czyli rzeczowniki odczasownikowe typu czytanie, plucie, rzeczownikowe nazwy cech typu niewinność, przezroczystość oraz wyrazy typu chory w wyraźnej funkcji rzeczownikowej (np. „W sali leżało dwóch chorych”).
    • Procent rzeczowników trudnych – iloraz wykrytych w tekście wystąpień rzeczowników trudnych do liczby wystąpień wszystkich słów razy 100%.
    • Procent czasowników – iloraz liczby wykrytych w tekście form czasowników do liczby wszystkich słów razy 100%. Jako formy czasowników nie są traktowane imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe.
    • Procent czasowników trudnych – obliczany jest analogicznie do procentu rzeczowników trudnych.
    • Procent przymiotników – iloraz liczby wykrytych w tekście form przymiotników do liczby wszystkich słów razy 100%.
    • Procent przymiotników trudnych – obliczany jest analogicznie do procentu rzeczowników trudnych.

Inne, czyli pozostałe parametry wpływające na trudność tekstu:

    • Stosunek rzeczowników do czasowników – iloraz wszystkich znalezionych w tekście rzeczowników do wszystkich znalezionych w tekście czasowników.
    • Procent słów z prefiksem „nie” – iloraz liczby słów z prefiksem „nie” do całkowitej liczby słów razy 100%.
    • Procent imiesłowów – iloraz liczby imiesłowów do całkowitej liczby słów razy 100%.
    • Procent gerundiów – iloraz liczby gerundiów do całkowitej liczby słów razy 100%.
    • Procent rzeczowników kończących się na „ość” – iloraz liczby rzeczowników kończących się na „ość” do całkowitej liczby słów razy 100%.
    • Procent czasowników w formie bezosobowej – iloraz liczby czasowników w formie bezosobowej do całkowitej liczby słów razy 100%.
    • Procent rzeczowników w dopełniaczu – iloraz liczby rzeczowników w dopełniaczu do całkowitej liczby słów razy 100%.
    • Średnia długość łańcuchów dopełniaczowych – średnia długość ciągów rzeczowników (wyrażona w słowach), z których każdy kolejny odpowiada na pytanie kogo, czego, np. „w przypadku braku możliwości uruchomienia pojazdu”.
    • Procent słów długich – iloraz liczby słów długich (4 lub więcej sylab) do całkowitej liczby słów w tekście razy 100%.
    • Procent słów długich (mniej znanych) – iloraz liczby słów długich (4 lub więcej sylab) o niskim prawdopodobieństwie subiektywnym do całkowitej liczby słów w tekście razy 100%.

* Wzór liniowy zrekonstruowany został na podstawie podziałki zawartej w publikacjach W. Pisarka.
** W praktyce do podziału tekstu na zdania i słowa wykorzystywane jest narzędzie informatyczne nazywane tagerem. Reguły jego działania są znacznie bardziej skomplikowane niż te tutaj przedstawione.
Praca z zaawansowaną wersją programu
Jeżeli chcesz skorzystać z dodatkowych funkcji programu przeznaczonych dla bardziej zaawansowanych użytkowników, kliknij przycisk Ustawienia zaawansowane w widoku Tekst, w sekcji Co sprawdzamy? W nowo otwartym oknie uściślisz wymagania i wybierzesz wykształcenie przewidywanego odbiorcy tekstu oraz zakres proponowanych poprawek słów trudnych.

Wykształcenie przewidywanego odbiorcy tekstu (w latach)

Poziom wykształcenia można wybrać z listy lub pozostać przy domyślnej wartości dowolne.

Gdy korzystasz z domyślnego ustawienia dowolne, Jasnopis oznaczy kolorami te akapity, których trudność jest wyższa od wskaźnika FOG wyliczonego dla całego tekstu.

Gdy wybierzesz inną wartość, Jasnopis dostosuje oznaczenia do Twojego wyboru.

Jeśli wskaźnik mglistości dla danego akapitu będzie wyraźnie wyższy od wybranego wykształcenia, oznaczy go
czerwonymi literami
.

Pomarańczowe litery
tekstu oznaczają tekst nieco trudniejszy dla osoby o wybranym wykształceniu.

Przykładowo, wybranie wykształcenia średniego (do 12 lat nauki) spowoduje, że Jasnopis w widoku Wyniki w obszarze prezentacji tekstu oznaczy
czerwonymi literami
akapity wyraźnie trudniejsze od tekstu przeznaczonego dla odbiorcy o wskazanym wykształceniu (czyli akapity ze wskaźnikiem mglistości większym o cztery lub więcej niż wybrane 12 lat).
Pomarańczowymi literami
oznaczy akapity nieco trudniejsze od tekstu przeznaczonego dla odbiorcy o wskazanym wykształceniu (czyli akapity, które mają wskaźnik mglistości większy o dwa lub trzy niż wybrane 12 lat).

Zakres proponowanych poprawek słów trudnych

Tu możesz wybrać, co Jasnopis zaproponuje zamiast wyrazów uznanych przez niego za trudne (
podkreślone
). Możliwe są następujące rodzaje podpowiedzi:

    • synonimy, czyli wyrazy o tym samym lub bardzo podobnym znaczeniu, np. zamiast „przezroczystość” wyrazy „przejrzystość”, „klarowność”;
    • hiperonimy, czyli wyrazy o szerszym zakresie znaczeniowym, np. zamiast wyrazu „specjalizacja” wyrazy „gałąź”, „dziedzina”, „sfera”, „domena”.
Komponenty Jasnopisu
Do analizy lingwistycznej tekstów Jasnopis wykorzystuje narzędzia przetwarzania języka naturalnego, m.in.: